Een bezoek aan het Fram-museum wekte mijn belangstelling voor de expedities van Fridtjof Nansen. Het boek ‘Farthest North’ is een bewerking van het logboek dat hij bijhield tijdens de drie jaar van zijn reis zo ver mogelijk naar het noorden. Op die tocht lieten hij en zijn maten het robuust gebouwde schip ‘Fram’ bewust vastraken in het ijs, aannemende dat een stroming hen op die manier noordelijker zou brengen dan iemand ooit geweest was.
Het doel was: de noordpool bereiken. Dit is niet gelukt. Wel zijn Nansen en collega Johansen noordelijker gekomen dan hun voorgangers. Dit lukte hen na de Fram -met daarop een bemanning van tien onder leiding van Otto Sverdrup- in het ijs achtergelaten te hebben en met sledes en kajaks verder te zijn getrokken. Hier splitste de expeditie zich dus, en daarom is ook het verslag van Sverdrup in het boek opgenomen. Beide gezelschappen zijn levend en wel teruggekeerd in Noorwegen en dat had heel goed anders kunnen lopen. Ze brachten een schat aan observaties, metingen en monsters mee.
Het is allemaal geweldig om te lezen! Ik heb echt van dit boek gesmuld. Het is mega-interessant allemaal, hoe ze te werk gingen, wat voor instrumenten ze tot hun beschikking hadden, hoe ze onbekend terrein in kaart brengen, de vogels en andere dieren observeren, allerhande metingen uitvoeren.
Het is ook superboeiend om te lezen hoe ze zich staande hielden, eerst in het op zich comfortabele schip, met riante hoeveelheden proviand, enkele muziekinstrumenten en een flinke bibliotheek, maar wel in extreme weersomstandigheden en met af en toe een ijsbeeraanval. En later met z’n tweeën bij min veertig in een tentje met beperkte voorraden. In die fase gebruikten ze ALLES als gereedschap en aten ALLES. Je moet wat. (Terzijde: er zit dus ook nogal wat dierenleed in het boek. Ik waarschuw maar even.)
Ook voor de groep die in de Fram bleef was het niet niks, om je geliefden achter te laten voor drie jaar met nul contactmogelijkheid en de mogelijkheid dat je überhaupt niet meer terugkeert. Dat totale afgezonderd zijn van de rest van de wereld maakt het extra bijzonder om te lezen, nu in onze tijd van altijd online zijn. De stilte van zo’n poolnacht als ze het noorderlicht zitten te bewonderen, geen sterveling in de wijde omtrek.
Ook interessant: hoe je het met elkaar uithoudt, al die tijd in die omstandigheden. Successen en feestdagen werden op het schip uitgebreid gevierd met veelgangendiners, muziek en drank. En ook na verlaten van het schip, tijdens hun barre tocht en overwintering, slagen Nansen en Johansen erin bescheiden viermomenten te houden.
Nansen heeft een prettig onderkoelde schrijfstijl, er zijn nooit grote woorden, drama of spektakel. Over uitzichtloze momenten waar het maar de vraag was of ze het zouden overleven noteert hij een dag later droogjes: “the situation was not pleasant”.
Een mooie bonus bij het toch al boeiende verslag is dat ze tijdens de expeditie een hoop foto’s hebben genomen, waarvan er een aantal zijn opgenomen in het boek.
Kortom, geweldig leesvoer. Mocht je bieb het niet hebben: het e-book kost bijna niks.